Home » Bài của bạn » VÌNH BIỆT “CHÁNH TỔNG TÂN”

VÌNH BIỆT “CHÁNH TỔNG TÂN”

TRẦN CẢNH YÊN

NTT: Nghệ sĩ Đình Tân sắm vai Chánh tổng, một vai diễn được cho là đã thành “kinh điển” trong vở chèo “Cô gái sông Lam” của nhà viết kịch Nguyễn Trung Phong, đã từng đoạt giải Huy Chương vàng và được vào Phủ Chủ tịch diễn cho Bác Hồ xem đầu những năm 1960s. Ông đã ra đi ở tuổi 87, để lại bao tiếc thương về một tài năng xuất chúng của sân khấu Nghệ An. Chúng tôi xin gửi lời chia buồn đến gia quyến người nghệ sĩ đồng hương huyện Diễn Châu vô cùng quý mến. Dưới đây là bài viết của Nhà văn, NSNA Trần Cảnh Yên sau một lần đến thăm vợ chồng ông:

Trong ảnh: Nghệ sỹ Đình Tân với cây vĩ cầm và cháu nội – Photo: Trần Cảnh Yên.

“Chánh tổng” Tân là cách gọi trìu mến và ngưỡng mộ của giới văn nghệ Diễn Châu và tỉnh nhà giành cho nghệ sỹ Vũ Đình Tân – người thủ vai chánh tổng, một vai diễn để đời của ông trong vở chèo nổi tiếng “Cô gái Sông Lam” đã ra đi; ông tạ thế vào hồi 14 giờ ngày 12-9 tại làng Quyết Thành xã Diễn Bích, Diễn Châu, hưởng thọ 87 tuổi. Trong niềm tiếc thương của giờ phút vĩnh biệt người quá cố, tôi bồi hồi nhớ lại ngày đầu được gặp và biết đến người nghệ sỹ đa tài đáng kính này.

Nghệ sỹ Vũ Đình Tân còn có nghệ danh được ghép với tên của người vợ là Dương Tân. Hồi còn trẻ ở quê anh còn có tên là Na Tân. Trước ngày làm “chánh tổng” Na Tân từng học hết “đệ tam” rồi đi bộ đội chống Pháp. Hòa bình lập lại, Na Tân trở về quê học thêm mấy năm nữa rồi được tuyển vào đoàn chèo Nghệ An. Đến năm 1969 Vũ Đình Tân chuyển về đoàn ca kịch, tới 1973 về đoàn ca múa miền núi và sau đó chuyển về đoàn cải lương Nghệ An cho tới khi nghỉ hưu (1982). Ngay từ những ngày đầu trong sự nghiệp sân khấu của mình, chàng diễn viên Na Tân không những sắm nhiều vai diễn chính trong nhiều loại hình sân khấu mà anh còn sắm nhiều vai sau “cánh gà” như nhạc công, họa sỹ thiết kế mỹ thuật…

Tại liên hoa sân khấu toàn miền bắc 1962, vở chèo nổi tiếng “Cô gái sông Lam” của Nguyễn Trung Phong với những vai diễn một thời như NS Minh Ngọc (sau này là NS Sông Thao) trong vai chị Nghệ, NS Đình Tân trong vai chánh tổng, NS Viết Cự vai lý trưởng, NS Kim Tân (sau này là Hồng Lựu) trong vai cô Seo… đã đoạt được 4 HCV và 4 HCB, trong đó một HCV giành cho vai chị Nghệ và một HCB giành cho vai chánh tổng. Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, người  xem có thể không nhớ hết những tình tiết diễn xuất đặc sắc của các vai diễn kể trên, nhưng với kỹ thuật xoay chiếc gậy ba-toong thật ngoạn mục, cộng với dáng mạo trời phú và khiếu nhả ngôn của NS Đình Tân mà vai chánh tổng trong “Cô gái Sông Lam” đã trở thành một “chánh tổng kinh điển” đã để lại một ấn tượng nhớ đời trong lòng khán giả xứ Nghệ cho đến ngày nay.

Sau lần làm quen với người nghệ sỹ già trong một cuộc sinh hoạt của CLB thơ Hương Quê, tôi có dịp về thăm nhà của “chánh tổng” Tân tại xóm Quyết Thành thuộc xã Diễn Bích (Diễn Châu). Cơ ngơi của “chánh tổng” là hai gian nhà đơn sơ nếu như không muốn nói là rất tuềnh toàng. Nhà chỉ có hai người, cụ bà Lê Thị Dương tuổi cũng đã ngoài tám mươi nhưng vẫn còn hoạt bát nhanh nhẹn. Cụ “chánh” vẫn khỏe mạnh, chỉ hiềm một nỗi tai bị nghễnh ngãng, nhưng nhờ có cụ bà “thông ngôn” cho nên cuộc giao lưu trò chuyện của tôi với “ngài chánh tổng” vẫn suôn sẻ. Ông Tân bộc bạch tâm sự: “Bà Dương nhà tui ngày trước cũng giỏi lắm, đã học hết “prime” hẳn hoi. Đáng lý bà ấy cũng đi thoát ly nhưng hiềm nỗi đông con nên đành chịu thiệt. Tui thì không phải khoe với chú nhưng nói thật là trời cũng ban cho nhiều cái khiếu vặt… Công danh sự nghiệp thì chẳng đến đâu nhưng phần thưởng lớn nhất trong đời hoạt động sân khấu của tui là lần cùng với đoàn chèo tỉnh nhà vinh dự được vào Phủ Chủ tịch diễn vở “Cô gái sông Lam” cho Bác Hồ và các vị lãnh đạo Chính phủ ta xem vào cuối năm 1960.

Ông Tân dừng kể vì thấy bà Dương giơ tay ra hiệu. Bà Dương đúng là một “phiên dịch” vừa là một “MC” thật thông thái- Bà biết tôi đang muốn ông Tân chuyển đề tài, bà ghé tai chồng gợi ý: Chú ấy muốn hỏi ông từ ngày về hưu ông làm được những gì. “Làm nhiều chớ, tui “về vườn” rồi nhưng làm không hết việc: vừa vẽ tranh cho con bán vừa đi biễu diễn múa rối. May mà hồi trước tui được đoàn cử đi học một năm múa rối ngoài Hà Nội để khi giải nghệ có thêm một cái cần câu cơm. Nói vậy chớ hồi mới về hưu tôi cũng làm cho ngành văn hóa được ối việc. Năm 1982 tui viết và dàn dựng biểu diễn vở Bến nước quê mình; 1983 vở: Diễn Bích căm hờn ; Diễn Yên quê tôi; và một loạt ca khúc như: Diễn Cát quê em (1985); Con trâu (1990); Quê mình câu nhớ câu thương (1993); Tình quê hương lúa ; Lời ru tâm tình (1998)…

Bà Dương lại giơ tay làm ký ám hiệu cho ông Tân dừng lời. Trong lúc “cụ chánh” đang nghỉ lấy hơi, bà Dương tranh thủ “bổ khuyết” vào bản tự thuật cho chồng: “Hồi mới về hưu ông ấy hăng lắm, cứ hai bồ chất đầy con rối gánh đi diễn khắp nơi. Vé xem múa rối chỉ có hai hào thôi mà cũng thu được nhiều tiền lắm, nhưng mình được chia phần không là bao vì phần nhiều thuộc về ông bầu ở các làng xã nơi mình đến biểu diễn. Múa rối chán rồi ông mở lớp vẽ tranh, dạy võ, dạy nhạc; vừa dạy vừa vẽ tranh bán. Hồi đó mấy thứ tranh như Võ Tòng đánh hổ, Lưu-Quan-Trương… đem bán ở chợ Si cũng kiếm được ít tiền – Bà Dương cười chỉ tay lên bức vách, tôi thấy ở đó treo dăm bảy bức tranh đã ố vàng. Phía dưới mấy bức tranh là một chiếc đàn ghita, một cái nhị và một cái vĩ cầm bọc kín trong túi da. Ông Tân lấy cây vĩ cầm xuống định chơi một baì đàn cho tôi nghe nhưng té ra cây đàn để lâu không còn đủ dây nên ông lại treo nó lên chỗ cũ. “Thôi thì hay là ông lụa vài đường ba-toong cho chú xem thử có còn điệu như hồi xưa không” – Ông Tân nghe được gợi ý của bà Dương liền cười to: “Được chớ” rồi ông vào nhà lục tìm mãi được cái gậy trúc “nhà nghề” dấu trong ngạch chum. Tôi theo ông ra sân, sau khi bà Dương soạn xong “sân khấu” , ông Tân cười khoái chí nói với tôi: “Diễn thử vai chánh tổng nhé”. Nói xong ông múa tít cây gậy trúc rồi hắng giọng:

  • Lão già… chứ lão già đã biết quan huyện Phàng ch..ư…a…?
  • Dạ bẩm quan là con biết rồi ạ!
  • Ờ… biết rồi thì tốt, quan huyện Phàng là quan nhân đức lắm; ngươi mà hết lòng phụng sự quan trên, d..ẹ…p yên cộng sản rồi ta sẽ bẩm lên quan trên cho mà nhờ… he he he he…

Thật là ngoạn mục! Tôi được một phen đắc chí vì sau hơn nửa thé kỷ, vai chánh tổng lại được ông Tân tái hiện lại thật tuyệt vời! Cái điệu xoay chiếc gậy ba-toong và giọng cười he he he he cùng với những động tác sân khấu: “Loan-điểm-chỉ-khuyết-cầu-ký” của ông Tân thật độc nhất vô nhị. Tôi chợt nghĩ: Một con người thật đa tài, nhưng có lẽ ông Tân sinh ra là để làm “chánh tổng” cho Nguyễn Trung Phong!

Sau một hồi lâu nghỉ lấy sức, ông Tân kêu bà Dương vào tìm cho ông hai tập bản thảo chi đó mà ông nói là vừa viết xong cuối năm 2011. Tủ sách của ông Tân là chiếc ghế băng và mấy cái bao xác rắn chất đầy sách vở. Bà Dương vừa lục tìm vừa phàn nàn với tôi: “Già cả thế mà còn ham đọc, ham viết lắm chú ơi! Đây rồi, cái này là “Về Trường Sa”, còn cái này là “Quan Nghè Ôn”. Có hai tập này mà tôi thuê đánh máy, photo thêm chục bản nữa mà hết năm trăm ngàn đồng đấy”.

Ông Tân lật lật vài trang trong tập bản thảo rồi nhìn tôi vẻ tiếc rẻ: “Hai cái này tôi viết hơn hai năm trời mà giờ đành xếp xó. Tui không gửi vì đây là hai vở ca kịch cải lương, mà Nghệ An nhà mình giờ đâu còn cải lương! Hay là tui sẽ nhờ một tác giả nào đó chuyển thể nó sang dân ca thì may ra dùng được…”.

Được đọc 5 màn kịch mà cụ Dương Tân đã miệt mài viết trong mấy năm trời tôi mới thấy sức lực làm việc của một người tuổi ngoài tám mươi thật đáng nể phục. Không tin chắc là hai vở kịch của cụ Tân có dàn dựng được không nhưng có một điều mà tôi tin chắc là trong những trang viết của cụ, cái tâm và cái tình của người nghệ sỹ trong con người ông với văn chương-nghệ thuật, với đời thì vẫn sáng láng, vượt lên trên cả thời gian.

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

*
*