Home » Báo chí » VỀ MỘT THẬP NIÊN VĂN CHƯƠNG VIỆT

VỀ MỘT THẬP NIÊN VĂN CHƯƠNG VIỆT

Nhà thơ NGUYỄN TRỌNG TẠO trả lời HOÀNG HỒNG (báo Phụ Nữ VN)

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo - Ảnh Đoàn Tử Huyến

Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo – Ảnh Đoàn Tử Huyến

Nhà thơ, nhạc sĩ, họa sĩ Nguyễn Trọng Tạo đưa ra công thức 3T – Tình Tính Tài  – để đánh giá tầm vóc của một văn nhân. Theo ông, nhà thơ hiện nay cảm xúc dồi dào, cá tính mạnh mẽ, nhưng tài năng thực sự thì quá ít. Không có ai hội đủ 3 yếu tố đó một cách trọn vẹn để trở thành một nhà thơ lớn, tạo ra sự cộng hưởng sâu rộng để làm nên “một thời đại thi ca mới”.

Cuộc trò chuyện thứ hai của Báo Phụ nữ Việt Nam với nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo về một thập kỉ văn chương Việt sẽ nói rõ hơn những bứt phá và tiếc nuối của riêng lĩnh vực thơ .

  • Nếu vẽ một bức tranh về 10 năm qua của văn chương Việt, một nhà thơ kiêm họa sĩ như ông sẽ dùng những sắc màu nào?
  • Trung tính. Vừa hồng vừa xám, vừa xanh vừa đỏ, vừa nóng lại vừa lạnh.
  • Một bức tranh rất đa sắc
  • Vâng. Có thể nói chưa bao giờ văn chương Việt lại có sự phong phú như 10 năm qua. Là tôi đang nói trong độ lùi 30 năm. Trước 30 năm lại khác.
  • Những gam màu tươi sáng như hồng, như đỏ và nóng thuộc về thơ, tiểu thuyết hay truyện ngắn?
  • Tôi cho là thơ. Bao giờ cũng vậy thôi, thơ luôn nhạy cảm nhất, thơ luôn đi đầu. Thơ luôn là cảm xúc mạnh mẽ nhất, là những phản ứng nhanh nhất khi tiếp cận với sự biến động xã hội. Nó nắm bắt được sớm nhất mọi vấn đề của xã hội bằng cảm xúc và thị giác.
  • Nhưng để tìm tác phẩm tiêu biểu cho 10 năm qua thì tôi nghĩ những cái tên thuộc văn xuôi sẽ được bật ra đầu tiên và dễ dàng hơn.
  • Với người đọc bình dân, văn xuôi dễ đọc hơn, dễ hiểu hơn. Thơ tưởng là phổ thông hơn nhưng đó là thơ bình dân. Còn thơ ca đúng nghĩa không ưu tiên độc giả bình thường. Nói thế không có nghĩa là văn xuôi thấp kém hơn thơ. Văn xuôi trong 10 năm qua nảy ra 3 cái tên rất đặc biệt: Nguyễn Việt Hà, Nguyễn Bình Phương và Nguyễn Quang Lập. Nguyễn Quang Lập thì không phải người mới. Nhưng ông đã đưa ra một ngôn ngữ mới, khẩu văn của thời nay, gây chấn động, chính xác là một thứ ngữ pháp mới cho văn xuôi Việt Nam. Tình cát có thể nói là một cuốn tiểu thuyết hay. Nguyễn Việt Hà từ Cơ hội của chúa đến Buổi chiều ngồi hát đã xác lập cho mình một phong cách không thể trộn lẫn, một hệ thống ngôn ngữ mang tính văn hóa khác biệt . Nguyễn Bình Phương thì luôn tiềm ẩn sự bùng nổ với dạng thức đối thoại rỗng trong Thoạt kỳ thủy. Phương viết về chiến tranh rất giỏi. Mình và họ của Phương hay hơn hẳn Ma chiến hữu của Mạc Ngôn khi cùng viết về đề tài chiến tranh biên giới năm 1979.
  • Đấy là 3 cái tên của văn xuôi. Còn 3 cái tên của thơ?
  • Thơ thì không dừng ở con số 3. Trần Quang Quý với Siêu thị mặt, Giấc mơ hình chiếc thớt; hay Nguyễn Linh Khiếu với Phồn sinh (tiếc là Khiếu lâu nay không in tập), Trịnh Sơn với “Trịnh Sơn Thơ” như “đứa bé đau đời” nhìn tiền sử bằng cặp mặt lập thể… Nhưng đáng phải nhắc tới là thơ nữ. Gần đây thơ nữ xuất hiện một cách kì lạ, đầy bất ngờ. Nếu như Dư Thị Hoàn năm xưa gây sốc khi viết “Anh không cài lại khuya áo ngực cho em” thì thơ nữ bây giờ đã đưa câu chuyện “sex” đi qua tất cả các ngưỡng cửa mà đàn anh đàn chị đã đặt chân đến. Nhóm “Ngựa trời” chưa lâu, giờ ít ai nhắc đến, mà thay thế họ bằng một làn sóng khác. Sự xuất hiện bất ngờ là Thái Thuận Minh. Trước khi xuất bản tập thơ “Hạnh phúc đàn bà trong quanh quẩn đàn ông”, người ta chưa được đọc thơ cô. Có thể ngôn ngữ thơ của Thái Thuận Minh chưa trau chuốt, chưa “bác học”, nhưng tư tưởng thơ thì mạnh mẽ ghê gớm. Cô ấy nói chuyện về người đàn ông một cách rất sòng phẳng, vượt ra khỏi sự gò bó của khuôn phép, đạo đức.

Nhưng… băn khoăn nhất vẫn là tài năng.

  • Thưa nhà thơ, như thế vẫn chưa đủ tài năng sao?
  • Chưa. Tôi vẫn nói về công thức 3T của một nhà thơ: Tình – Tính  – Tài. Tình  – xúc cảm, Tính – cá tính, cả hai cái này thì nhiều. Nhưng Tài thì quá ít. Bởi thực tài thì mới nói lên được tình và tính. 10 năm qua, chưa có một ai hội đủ 3T để trở thành một nhà thơ thực sự lớn, có thể tạo ra sự cộng hưởng để làm nên một thời đại trong thi ca.
  • Điều gì đã níu giữ cái tài của nhà thơ lâu thế?
  • Sự ỉ lại vào tài năng trời cho. Tài trời cho chỉ là một phần. Để trở thành một nhà thơ lớn, có những tác phẩm thực sự lớn, nhà thơ còn phải mang vác một ba lô rất nặng về tri thức. Chính chiếc ba lô tri thức đó đã làm nên một thời đại trong thi ca của những năm 30 thế kỷ trước, khi mà văn hóa phương Tây du nhập và nở rộ vào Việt Nam.
  • Thế giới chưa bao giờ đạt được độ phẳng như hôm nay, tất cả đều gói gọn trong 10 năm qua. Một bối cảnh quá thuận lợi để các nhà thơ hội nhập và học hỏi mọi trường phái, mọi tư tưởng từ phương Tây để sáng tạo.
  • Không hoàn toàn đúng. Văn hóa phương Tây giờ không còn làm giật mình, làm “sốc”phương Đông như thế kỉ trước. Cả nhà thơ lẫn độc giả đều không còn sốc với mọi thứ đến từ phương Tây, như là đã bão hòa. Tôi trộm nghĩ, giờ nếu ai tự đào sâu vào chính mình, đào sâu vào cội rễ của văn hóa phương Đông thì chúng ta sẽ có thể có một nhà thơ rất lớn chăng.
  • Chúng ta đã từng có những nhà thơ trẻ khá ấn tượng trước và sau năm 2000. Vi Thùy Linh, Phan Huyền Thư, và đặc biệt Văn Cầm Hải?
  • Tôi chọn Văn Cầm Hải. Văn Cầm Hải là một tài năng, người đã tạo ra thứ ngôn ngữ thơ mới mẻ nhất cuối thế kỉ XX. Nhưng khi viết tập thơ thứ 2, không đâu in cho,thế là anh ta phải xếp lại chuyển sang viết bút kí, dĩ nhiên vẫn rất lạ và hay, rồi vào hội Nhà văn bằng con đường văn xuôi. Nhưng, tôi buồn vì vấn đề tiếp cận với cái mới của xã hội chúng ta nói chung vẫn còn rất hạn chế.
  • Chúng ta có nên tiếp tục kì vọng không, thưa nhà thơ?
  • Phải chờ đợi. Tôi nghĩ chỉ 5 năm nữa thôi. Trong những biến chuyển mạnh mẽ như hiện nay, các nhà thơ sẽ góp gió thành bão, thậm chí sẽ phải nằm lót đường cho người sau đi. Biết đâu đấy, chỉ 5 năm nữa chúng ta sẽ có một nhà thơ trẻ và lớn.
  • Ông có dự báo về ai?
  • Không. Nhưng có thể có xu thế viết thơ tự truyện theo kiểu hiện thực phi lý, hoặc tiểu thuyết tự truyện của những người nổi tiếng, hay kiểu như “Chuyện tình New York” sẽ lên ngôi và sẽ làm thay đổi câu chuyện văn chương của Việt Nam.
  • Cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!

 

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

*
*